Category: Campus

“สุขภาพดี ไม่มีขาย ถ้าอยากได้ต้องสร้างเอง” คำกล่าวที่คุ้นหูนี้ สะท้อนความจริงในเรื่องของสุขภาพที่ดีนั้น ไม่ใช่สิ่งที่ซื้อหาได้ด้วยเงินทอง แต่เกิดจากการดูแลตนเองอย่างต่อเนื่อง เหมือนการปลูกต้นไม้ที่ต้องรดน้ำพรวนดินสม่ำเสมอ ชุมชนที่เข้มแข็งก็เช่นกัน เมื่อสมาชิกในชุมชนร่วมมือกันสร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการมีสุขภาพดี ทั้งกาย ใจ และจิตวิญญาณ สุขภาวะที่ยั่งยืนก็จะเกิดขึ้นได้เอง

ขึ้นเหนือส่งท้ายฤดูฝนที่อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ พาไปวิ่งในงาน “รันลัดโต้ง” คือ งานวิ่งที่จัดขึ้นมาเพื่อตอบสนองชุมชนเป็นหลัก โดยเป็นตัวกระตุ้นการรักสุขภาพคนในชุมชน และคนนอกพื้นที่ให้เข้ามามีส่วนร่วมในชุมชน และยังชมธรรมชาติความงามท้องนาตามเส้นทางวิ่งในอำเภอสันป่าตอง แม้จะถูกพักช่วงโควิด-19 ไป การกลับมาจัดอีกครั้งตั้งแต่ในปี 2565 ถึงปัจจุบันของกิจกรรม งานวิ่งรันลัดโต้ง ถือว่าเป็นกิจกรรมที่กระตุ้นการออกกำลังกายของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี และเกิดระบบสุขภาพที่คนในชุมชนสร้างขึ้นเอง

ในช่วงก่อนสถานการณ์โควิด-19 เทรนการรักสุขภาพได้รับความนิยมกันมากขึ้น โดยเฉพาะกิจกรรมการวิ่ง ซึ่งเป็นกิจกรรมต้นทุนน้อย โดยที่สวมรองเท้าผ้าใบก็สามารถออกไปเดินวิ่งได้ทันที

รันลัดโต้ง RUN LUD TONG

ทุ่งนา หลายร้อยไร่ ในตำบลสันกลาง อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ กลายเป็นแรงกระตุ้นให้คนนอกพื้นที่ เข้ามาออกกำลังกายชมความสวยงาม และส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน ผ่านกิจกรรมรันลัดโต้งได้เป็นอย่างดี อีกทั้งยังทำให้หลงไหล กับบรรยากาศงานวิ่งที่ไม่เหมือนที่อื่น

เกียรติมงคล เรือนสุข หรือ พี่เก่ง ผู้ริเริ่มกิจกรรม “รันลัดโต้ง” และเป็นคนภูมิลำเนาในหมู่บ้านที่จัดงาน เล่าถึงจุดเริ่มต้นของกิจกรรมรันลัดโต้งว่า งานนี้เกิดขึ้นในช่วงที่กระแสการวิ่งเพื่อสุขภาพกำลังได้รับความนิยมอย่างสูง โดยเฉพาะหลังจากโครงการก้าวคนละก้าวของตูน บอดี้สแลม ในขณะนั้นงานวิ่งในจังหวัดเชียงใหม่ส่วนใหญ่จัดบนถนน และมักใช้เส้นทางวิ่งที่ซ้ำกัน จนเกิดความอิ่มตัว

พื้นที่จัดงานรันลัดโต้งเป็นสถานที่ส่วนตัวที่มีการจัดกิจกรรมอยู่แล้ว โดยมีรุ่นพี่คือคุณประยูร หงษาธร หรือ “พี่เด่น” ซึ่งเป็นนักเขียนและในตอนนั้นเป็นผู้เช่าพื้นที่ทำเป็นคาเฟ่และร้านหนังสือ ด้วยความที่พี่เด่นและพี่เก่งชอบวิ่งเหมือนกัน จึงคิดจัดกิจกรรมวิ่งร่วมกัน โดยพี่เด่นเป็นผู้ตั้งชื่องานว่า “รันลัดโต้ง” ซึ่งมาจากคำว่า “รัน” (Run) ผสมกับคำว่า “ลัดโต้ง” ในภาษาเหนือที่แปลว่า “เดินลัดทุ่งนา”

งานรันลัดโต้งครั้งแรกเริ่มจากการชวนเพื่อนนักวิ่งและชมรมวิ่งในเชียงใหม่ มีผู้เข้าร่วมประมาณ 80 คน ใช้อุปกรณ์และวัสดุในท้องถิ่น เช่น ไม้ไผ่ ใบมะพร้าว และกระสอบข้าวสาร มาทำป้ายและตกแต่งงาน โดยรายได้จากการจัดงานครั้งแรกนำไปปรับปรุงสนามฟุตบอลให้เด็ก ๆ ที่บ้านแม่กุ้งบก

การจัดงานได้รับการสนับสนุนจากหลายภาคส่วน ทั้งผู้สนับสนุนผลิตภัณฑ์ที่ส่วนใหญ่เป็นคนในชุมชนที่ทำงานในองค์กรต่าง ๆ บริษัทเครื่องดื่มชั้นนำ และผู้ผลิตเสื้อในท้องถิ่น โดยเน้นขอรับการสนับสนุนเป็นสิ่งของและอุปกรณ์ที่จำเป็นในการจัดงาน มากกว่าการขอรับเงินสนับสนุน

กิจกรรมรันลัดโต้งได้สร้างการเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพในชุมชน จากผู้ที่เคยเป็นเพียงกองเชียร์ในปีแรก ๆ กลายมาเป็นนักวิ่ง หรือหันมาออกกำลังกายในรูปแบบอื่น ๆ เช่น การเดิน ปั่นจักรยาน หรือเต้นแอโรบิค ความสำเร็จของงานไม่ได้วัดจากผลกำไร แต่วัดจากประโยชน์ที่ชุมชนได้รับ

ข้อจำกัดของการจัดงาน คือ พื้นที่จัดงานที่เป็นพื้นที่ส่วนตัวหรือส่วนบุคคล ทำให้สามารถรองรับนักวิ่งได้เพียง 400-500 คน รวมเจ้าหน้าที่ แต่กลับกันเราเป็นผู้จัด มองว่าการจัดงานขนาดเล็กแต่มีคุณภาพจะดีกว่า และทำให้ผู้คนสนใจและแย่งกันสมัครเข้าร่วมในแต่ละปี

และแน่นอนว่าการดำเนินการจนเสร็จสิ้นนั้น สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน ก็คือ การจัดการขยะ ในงานวิ่งรันลัดโต้งมีการคัดแยกขยะ สำหรับเศษอาหาร พลาสติก และขยะทั่วไป เพื่อง่ายต่อการนำไปจัดการต่อโดยภาคีภาครัฐที่เข้ามามีส่วนร่วมก็คือ อบต.สันกลาง

ถึงแม้ว่ารูปแบบงานวิ่งจะออกแนว Cross Country แต่ก็ยังใช้กติกาแบบทั่วไปในการแยกรุ่นของนักวิ่ง ก็ได้ภาคีเข้ามาร่วมจัด รวมถึงผู้สนับสนุนอุปกรณ์การจัดงาน และอาหารสำหรับนักวิ่ง แต่สิ่งที่ไม่เหมือนที่อื่น คือ รางวัลนั้นจะเป็นเซรามิกเหมือนเหรียญรางวัลและของที่ระลึกจะเป็นผลผลิตหรือสิ่งที่เป็นอัตลักษณ์จากชุมชนในอำเภอสันป่าตอง ซึ่งจะไม่ซ้ำกัน

ชูอัตลักษณ์ท้องถิ่นมาเป็นจุดขาย

เสื้อวิ่งของงานได้กลายเป็นสัญลักษณ์สำคัญ ด้วยการออกแบบที่มีเอกลักษณ์ใช้โทนสีน้ำเงินและสีเหลืองทอง ซึ่งเป็นสีที่ชาวบ้านชื่นชอบ โดยปรับเปลี่ยนลวดลายไปตามยุคสมัย

ศุภกิตติ์ คุณา หรือ น้องเค แอดมินเพจดังในท้องถิ่นอย่าง SANPATONG CLUB ในฐานะผู้ออกแบบเสื้อและกราฟิกของงาน เล่าว่า เข้ามาร่วมจัดงานจริง ๆ ในครั้งที่ 2 โดยครั้งแรกมาเป็นช่างภาพ ซึ่งครั้งแรกและครั้งที่ 2 นั้นจัดในปีเดียวกัน แต่เว้นระยะการจัดห่างกันประมาณ 5 เดือน ครั้งแรกนั้นไม่ได้มีเสื้อสำหรับนักวิ่ง มีแต่ของ Staff เท่านั้น โดย Logo งานที่ใช้มาจนถึงปัจจุบันนี้ก็มาจากพี่เด่นออกแบบไว้แต่แรก และได้นำมาต่อยอด และสร้างแบรนด์สำหรับงานรันลัดโต้ง

อัตลักษณ์ท้องถิ่น ที่นำมาใช้กับงานรันลัดโต้งนั้น จะมีการหาข้อมูลในแต่ละปีหลังจากที่คิดคอนเซ็ปต์ของแต่ละปีได้แล้ว ว่าในท้องถิ่นอำเภอสันป่าตองนั้นมีอะไรเป็นอัตลักษณ์บ้าง ด้วยความที่ทำเว็บไซต์เก็บข้อมูลเกี่ยวกับอำเภอสันป่าตองอยู่แล้ว มีความสนใจอย่างหนึ่งที่ค้นเจอ นั่นก็คือ ลายผ้าซิ่นสันป่าตอง ซึ่งมีลวดลายบนผืนผ้าเป็นรูปต่าง ๆ จึงค้นหาข้อมูลจนเจอ และได้ติดต่อประสานงานร่วมกับแบรนด์ มาดี ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านผ้าทอในพื้นที่ พาชมผ้าซิ่นสันป่าตองผืนจริงที่เก็บรักษาไว้ และได้นำมาออกแบบประยุกต์ให้มีความร่วมสมัย โดยนำไปประยุกต์กับลายเสื้อ รวมถึงออกแบบเป็นอัตลักษณ์ให้กับงานวิ่งในปีที่จัดปีนั้น ๆ

ด้วยความที่ชอบงานวิ่งอยู่แล้ว และเคยจัดงานวิ่งมาหลายงาน เช่น วิ่งพักตับ โดย สคล., วิ่งควายควาย, Sanpatong Run เป็นต้น และมีผู้จัดจากที่อื่นมาจ้างทำกราฟิกงานวิ่งทั้งงาน จึงอาศัยประสบการณ์มาช่วยทำให้รันลัดโต้งนั้น มีความน่าสนใจมากขึ้น โดยใช้อัตลักษณ์มาออกแบบทำกราฟิกเสื้อ ทำป้ายหมายเลขนักวิ่ง ป้ายประชาสัมพันธ์ ให้เป็นไปในทิศทางเดียวกัน นอกจากจะสร้างความสวยงามและน่าสนใจแล้ว ยังสร้างการยกระดับแบรนด์ให้กับงานรันลัดโต้งขึ้นไปอีก ในปี 2567 ก็มีปรากฎการณ์การขายเสื้อทะลุ 1,000 ตัว จนต้องสั่งผลิต 2 รอบ

งานศิลปะกับการออกแบบเหรียญรางวัลงานวิ่ง

เหรียญรางวัล และ ถ้วยรางวัล ที่ใช้ในงานจะเป็นผลงานของศิลปิน คุณภูริดล พิมสาร แห่ง Have A Hug Studio ที่ชื่นชอบในเรื่องของการวิ่ง ได้ถูกชักชวนเข้ามาร่วมงานกันตั้งแต่ครั้งแรก โดยเหรียญรางวัลนั้นจะออกแบบเป็นรูปสัตว์ ซึ่งถือว่าอยู่ในแนวคิดของ รันลัดโต้ง ตอนนั้นเหรียญรางวัลนักวิ่งมักจะทำมาจากโลหะ อะลูมิเนียม หรือทำมาจากพลาสติกบ้าง อะคริลิคบ้าง เหรียญของรันลัดโต้งนั้นทำมาจากเซรามิก ซึ่งในปีแรกจะเป็นเหรียญรูปควาย สื่อถึงวิถีชนบท

“พอดีว่ามีเพื่อนเป็นคนจัดงานวิ่ง รันลัดโต้ง เลยเข้ามาเสนอทำเหรียญรางวัลให้ โดยใช้ดินปั้นเป็นเหรียญ ซึ่งไม่เคยมีใครทำมาก่อน แล้วเอาเงินไปบริจาคให้กับโรงพยาบาลชุมชน ผมพบว่าจริง ๆ แล้วคนเขาเข้าใจนะ เลยเป็นที่มาของงานที่ผมจัดเอง Art Run To The Wild #วิ่งควายควาย ด้วยผมเป็นคนชอบวิ่งและคนทำงานศิลปะ เลยเกิดความคิดว่า จะทำอย่างไรให้คนทำงานศิลปะ หันมาดูแลสุขภาพ มันคนละขั้วกันเลยนะ คนทำงานศิลปะจะกินเหล้า สูบบุหรี่ นอนดึก ผมเลยเอา Art ไปรวมกับ Run คราวนั้นผมก็ปั้นเหรียญปั้นถ้วยรางวัลเองด้วย มีคนมาวิ่งตั้งหนึ่งพันห้าร้อยคน”

ภูริดล พิมสาร ในบทสัมภาษณ์ The Cloud

จุดเริ่มต้นจากรันลัดโต้ง ถ้วยรางวัลเซรามิก เริ่มมีชื่อเสียงขยายออกไปในวงการวิ่ง ภูริดลมีโอกาสทำถ้วยและเหรียญรางวัลให้กับงานวิ่งระดับประเทศหลายงาน เช่น The Mall Korat Marathon 2022, กระบี่มาราธอน 2020, กระบี่เทรล 2020 จันทบุรีซีนิคฮาร์ฟมาราธอน 2020, วิ่งพักตับ จ.พะเยา ฯลฯ

ต่อยอดระบบสุขภาพในชุมชน

กิจกรรมวิ่งในแต่ละปี รันลัดโต้ง จะหักค่าใช้จ่าย และมอบให้โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านห้วยส้ม อ.สันป่าตอง ซึ่งเป็นหน่วยสาธารณสุขในพื้นที่การจัดงาน เพื่อสนับสนุนอุปกรณ์ทางการแพทย์สำหรับประชาชนในพื้นที่ โดยตั้งแต่ในปี 2563 กิจกรรมเริ่มขยายเป็นวงกว้าง เริ่มรู้จักมากขึ้น หลายหน่วยงานเริ่มเข้ามาสนับสนุนการจัดงานทั้งภาครัฐและเอกชน

หมอตุ๊กตา หรือ พวงเพชร กองแก้ว ผู้อำนวยการโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านห้วยส้ม มองเห็นถึงการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในระบบสุขภาพชุมชนผ่านกิจกรรม “รันลัดโต้ง” ที่ดำเนินการมาตลอด 2-3 ปีที่ผ่านมา โดยเล่าว่าก่อนหน้านี้ตนเองเป็นเพียงนักวิ่งที่ไม่ได้มีบทบาทมากนักในชุมชน แต่เมื่อได้รับการชักชวนจากทีมงานให้ร่วมจัดกิจกรรมรันลัดโต้ง ก็เห็นโอกาสในการสร้างการเปลี่ยนแปลงด้านสุขภาพให้กับชุมชน

กิจกรรมนี้ได้สร้างความเปลี่ยนแปลงอย่างเห็นได้ชัดเจน โดยประชาชนเริ่มให้ความสนใจในการดูแลสุขภาพมากขึ้น โดยเฉพาะประชาชนในเขตพื้นที่บริการของโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ทั้งในด้านการออกกำลังกายที่หลากหลายรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นการเดินออกกำลังกาย การวิ่งเพื่อสุขภาพ การปั่นจักรยาน รวมไปถึงการเดินชมธรรมชาติตามรอยเส้นทางวิ่งรันลัดโต้ง ซึ่งช่วยส่งเสริมสุขภาพจิตไปพร้อมกัน นอกจากนี้ ยังมีการสร้างอัตลักษณ์ผ่านเสื้อวิ่งที่มีการออกแบบเฉพาะในแต่ละปี ซึ่งกลายเป็นสัญลักษณ์ที่สร้างความภาคภูมิใจและแรงจูงใจในการออกกำลังกายให้กับคนในชุมชน

ความสำเร็จของกิจกรรมรันลัดโต้ง ยังส่งผลให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชนทุกกลุ่มวัย เหมือนกลายเป็นงานประเพณีประจำปี โดยเฉพาะในช่วงเดือนตุลาคมของทุกปี ชาวบ้านจะเฝ้ารอและติดตามการจัดกิจกรรม บางคนก็มีการสอบถามถึงรายละเอียดต่าง ๆ และเตรียมตัวเข้าร่วมงานล่วงหน้า ซึ่งส่งผลดีต่อระบบสาธารณสุขโดยตรง เพราะช่วยลดภาระงานของบุคลากรสาธารณสุข เนื่องจากประชาชนสามารถดูแลสุขภาพเบื้องต้นได้ด้วยตนเอง

การที่เห็นคนในพื้นที่ ต่างตื่นตัวกับการจัดงานวิ่ง ต่างคนก็ออกซ้อมกันทุก ๆ เย็นของวัน ก่อนงานจะเริ่ม แม้ไม่ใช่งานใหญ่โตแต่การมีส่วนร่วมของชุมชนถือว่าเข้มแข็งเลยทีเดียว โดยเฉพาะ อสม. ในแต่ละหมู่บ้าน คอยเชื่อม และกระตุ้นการออกกำลังกาย กลายเป็นกระแสระดับอำเภอ และในจังหวัด

ปัจจุบัน ชุมชนได้พัฒนาความสามารถในการจัดการกิจกรรมด้วยตนเอง มีความเข้าใจในขั้นตอนและกระบวนการจัดงานอย่างชัดเจน สามารถบริหารจัดการและเตรียมงานได้โดยต้องการคำแนะนำเพียงเล็กน้อย ก่อให้เกิดความสามัคคีและการทำงานร่วมกันในชุมชน อย่างไรก็ตาม ยังมีความท้าทายในการพัฒนากิจกรรมให้ดียิ่งขึ้น โดยเฉพาะในเรื่องของการขยายระยะเวลาประชาสัมพันธ์และการสร้างความต่อเนื่องของกิจกรรมตลอดทั้งปี เพื่อรักษาแรงจูงใจในการดูแลสุขภาพของประชาชนอย่างยั่งยืน

กิจกรรมรันลัดโต้งได้พิสูจน์ให้เห็นว่าเป็นมากกว่าการวิ่งเพื่อสุขภาพ แต่เป็นศูนย์รวมของการสร้างสุขภาพที่ดีของชุมชน เป็นพื้นที่แห่งการสร้างความสามัคคีและการมีส่วนร่วม กระตุ้นให้เกิดแนวคิดใหม่ ๆ ในการดูแลสุขภาพ และพัฒนาระบบสุขภาพชุมชนอย่างยั่งยืน นับเป็นตัวอย่างที่ดีของการใช้กิจกรรมการออกกำลังกายเป็นเครื่องมือในการพัฒนาสุขภาพชุมชน และพัฒนาศักยภาพของประชาชนในการดูแลสุขภาพตนเองได้อย่างมีประสิทธิภาพ การริเริ่มเช่นนี้ไม่เพียงแต่ส่งเสริมสุขภาพกาย แต่ยังช่วยเสริมสร้างความเข้มแข็งของชุมชนผ่านการมีส่วนร่วมและความร่วมมือของทุกภาคส่วน ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาสุขภาพชุมชนอย่างยั่งยืนในระยะยาว

การที่เห็นคนในพื้นที่ ต่างตื่นตัวกับการจัดงานวิ่งครั้งนี้ ต่างคนก็ออกซ้อมกันทุก ๆ เย็นของวัน ก่อนงานจะเริ่ม แม้ไม่ใช่งานใหญ่โตแต่การมีส่วนร่วมของชุมชนถือว่าเข้มแข็งเลยทีเดียว โดยเฉพาะ อสม. ในแต่ละหมู่บ้าน คอยเชื่อม และกระตุ้นการออกกำลังกาย กลายเป็นกระแสระดับอำเภอ และในจังหวัด

งานจบ แต่วิ่งยังไม่จบ

สำหรับช่วงการจัดกิจกรรม รันลัดโต้ง แต่เดิมครั้งแรกจัดในเดือนพฤษภาคม และขยับมาจัดในช่วงปลายเดือนตุลาคม หรือช่วงปลายฝนต้นหนาวของทุกปี ทำให้อากาศดี บางปีมีฝนตกหนัก ก็ยังมีนักวิ่งมาร่วมงานกันเนืองแน่น ทำให้งานวิ่งที่เรียกว่า ไม่กลัวฝนกันเลยทีเดียว

แม้ว่ากิจกรรมรันลัดโต้ง จะจบลงไปแล้ว สิ่งที่เห็นได้ชัดเจนหลังจากนี้ คือ คนในชุมชนสวมเสื้องาน ออกกำลังกาย ทั้งเดินและวิ่ง ตามเส้นทางของกิจกรรม ถือเป็นความสำเร็จที่เกิดความต่อเนื่องการออกกำลังกายของคนในชุมชน และขยายผลไปยังคนในพื้นที่ข้างเคียงหันมาออกกำลังกายมากขึ้น

ทุกครั้งเมื่อพูดถึง เสื้อรันลัดโต้ง คนในชุมชนจะเป็นอันทราบกันดีว่า จะมีการทำกิจกรรมเกี่ยวกับระบบสุขภาพ กลายเป็นเครื่องหมายกิจกรรมคนรักสุขภาพชุมชนไปในตัว นอกจากกระตุ้นระบบคนในชุมชนแล้วรายได้ที่หักค่าใช้จ่าย ยังสมทบทุนสร้างห้องคลินิกโรคระบบทางเดินหายใจ (ARI Clinic) และอุปกรณ์ เครื่องมือทางการแพทย์ เช่น เครื่องตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ หรือ EKG เพื่อให้บริการแก่ประชาชนชาวตำบลสันกลาง และประชาชนบริเวณใกล้เคียง

ภาคีและเครือข่าย
คือหัวใจของความเข้มแข็ง

น้องเค ศุภกิตติ์ คุณา ยังเล่าต่อว่าก่อนหน้านี้ ก็มีทีมงานหลายคน สลับกันเข้ามาร่วมกันจัดในแต่ละปี แตกต่างกันไป งานวิ่งเพื่อสุขภาพ รันลัดโต้ง อาศัยภาคีและเครือข่ายทั้งภาคเอกชน และภาครัฐ จนกลายเป็นงานประจำปีเลยก็ว่าได้ แม้ว่ากระแสงานวิ่งในประเทศไทยนั้นไม่ได้เติบโตเหมือนเมื่อก่อน ทั้งปัจจัยต่าง ๆ หากรันลัดโต้ง คือจุดมุ่งหมายเดียวกันของการมาพบเจอ บางคนก็ได้มาเจอเพื่อนนักวิ่งด้วยกัน บางคนก็ตั้งตารอที่จะมากินข้าวต้ม (หัวเราะ) บางคนก็มาเก็บคอลเลคชั่นเหรียญรางวัล บางคนเพื่อนชวนมา หรือมาด้วยเหตุผลอะไรก็ตาม

การเติบโตของงานวิ่งที่เป็นขวัญใจของนักวิ่ง ทั้งรูปแบบการจัดงาน วิวทิวทัศน์ทุ่งนา เส้นทางวิ่งที่สวยงาม รวมถึงการมีส่วนร่วมในชุมชนที่เข้มแข็ง การตอบรับของภาคีเข้ามามีบทบาทมากขึ้น โดยแต่ละหน่วยงานสนับสนุนตามความถนัดขององค์กร เพื่อหนุนเสริมการทำงานไปในทิศทางเดียวกัน ตัวผมเองก็ไม่ได้มีบทบาทมากเหมือนเมื่อก่อน ขยับให้ชุมชนเริ่มมามีบทบาทมากขึ้น จัดการบางอย่างในงานด้วยตัวเอง ก็มีข้อบกพร่องอยู่บ้าง แต่ได้เห็นชุมชนมีความเข้มแข็งขึ้น

นอกจากนี้ยังมีชุมชนอื่น ๆ สนใจนำรูปแบบการจัดงานไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่ของตนเองด้วย อย่างในปี 2567 ที่ผ่านมาหลังกิจกรรม รันลัดโต้ง ครั้งที่ 6 จบลง ก็มีภาคีนำรูปแบบงานไปจัดที่อำเภอฝาง จังหวัดเชียงใหม่ โดยใช้ชื่อว่า ล่นลัดหมอก ซึ่งถือว่าประสบความสำเร็จไปอีกก้าวหนึ่ง ของการขยายผลการทำกิจกรรมงานวิ่ง แม้ว่าเป้าหมายจำนวนผู้เข้าร่วมงาน ไม่ได้ตั้งไว้จำนวนมากนัก ทำให้การจัดการในงานนั้นสามารถนำไปขยายต่อยอดได้ทันที

สามารถดูรายละเอียดเพิ่มเติมที่เพจ รันลัดโต้ง หรือที่ https://www.facebook.com/Runludtong และชวนกันมาสร้างระบบสุขภาพชุมชนด้วยกันครับ

เยือนถิ่นสมุทรสาคร พาผู้อ่านทุกท่านไปท่องเที่ยววิถีชุมชนปลอดเหล้าปลอดภัย จังหวัดสมุทรสาคร พากันลงไปที่ชุมชนหนองสองห้อง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ว่าแล้วก็ไปรู้จักชุมชนนี้กันต่อครับ ชุมชนหนองสองห้องเป็น 1 ใน 10 หมู่บ้านของตำบลหนองสองห้อง อยู่ในเขตการปกครองของเทศบาลตำบลหลักห้า อำเภอบ้านแพ้ว จากข้อมูลของเทศบาลตำบลหลักห้า (พ.ศ. 2562) ระบุว่า ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม มีทั้งการทำสวน ทำไร่ เลี้ยงสัตว์ แบ่งออกเป็นการทำไร่และทำสวน ได้แก่ ปลูกข้าว ทำสวนมะม่วง สวนลำไย สวนกล้วย สวนชมพู่ สวนมะละกอ สวนองุ่น สวนฝรั่ง สวนพริก สวนพุทรา สวนมะพร้าว สวนแก้วมังกร และปลูกพืชล้มลุก ร้อยละ 40 ส่วนการเลี้ยงสัตว์ เช่น กุ้งกุลาดำ กุ้งขาว ปลาสลิด ปลานิล ปลากะพง ร้อยละ 40 นอกจากนี้คือการทำอาชีพรับจ้างทั้งในภาคอุตสาหกรรมและภาคเกษตรกรรม ร้อยละ 20

ป้าสายพิน ปุจฉาการ หรือเราเรียกกันว่า ป้าพิน เป็นคณะทำงานในพื้นที่จังหวัดสมุทรสาคร เริ่มต้นจากมาการเป็นคณะทำงานเครือข่ายองค์กรงดเหล้าจังหวัดสมุทรสาคร ขับเคลื่อนงานงดเหล้ามาสู่การทำงานท่องเที่ยววิถีชุมชนปลอดเหล้า ปลอดภัย

เริ่มแรกการทำงานของป้าพินนั้น มาจากการทำงานที่เริ่มต้นไปเชิญชวนคนในชุมชนในอำเภอบ้านแพ้ว ให้ลด ละ เลิก เหล้า ในช่วงเข้าพรรษาก่อน และทำมาต่อเนื่องจากงดเหล้าก็เป็นคนหัวใจหิน คนหัวใจเหล็ก และคนหัวใจเพชรตามลำดับ โดยเฉพาะที่ชุมชนหนองสองห้อง ป้าพินเล่าว่า ตอนที่ทำงานขับเคลื่อนงดเหล้า ได้ไปจัดตั้งให้เป็นชุมชนคนหัวใจเพชร มีการทำงานแบบหนุนเสริมและให้คำแนะนำ ให้คำปรึกษามาโดยตลอด จนเกิดการขยายผลมาสู่การสร้างอาชีพของคนหัวใจเพชร ซึ่งจากอาชีพเดิมที่ทำกันอยู่ในพื้นที่ ส่วนมากจะเป็นอาชีพทำสวน และมีสินค้าท้องถิ่นอยู่แล้ว เพียงแต่ว่าที่นี่จะทำในนามของกลุ่มคนหัวใจเพชร

สินค้าหรือผลิตภัณฑ์ในชุมชนหนองสองห้อง เริ่มมีคำสั่งซื้อสินค้าเข้ามาไม่ขาดสาย และสินค้าของที่นี่ยังนำไปเข้าร่วมออกบูธจำหน่ายกับกิจกรรมที่เกี่ยวกับงานของเครือข่ายงดเหล้า ซึ่งทำให้คนได้รู้จักสินค้าของชุมชนหนองสองห้องเพิ่มมากขึ้น สินค้าขึ้นชื่อหรือผลิตภัณฑ์ของชุมชนหนองสองห้อง ถ้าพูดถึงอำเภอบ้านแพ้ว หลายคนคงรู้จักสินค้าขึ้นชื่อ ที่เป็นสินค้าทางเกษตรกรรมอย่าง “มะพร้าวน้ำหอมบ้านแพ้ว” ซึ่งในขณะหนึ่งทางชมรมคนหัวใจเพชร เคยไปร่วมจัดกิจกรรมลด ละ เลิก เหล้า ที่วัดยานนาวา พระอารามหลวง ชมรมคนหัวใจเพชรชุมชนหนองสองห้องก็จะเอามะพร้าวน้ำหอมไปวางจำหน่ายด้วย

“มะพร้าวบ้านแพ้ว”
สินค้า GI บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์

มะพร้าวน้ำหอมบ้านแพ้ว เป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ชนิดแรกของจังหวัดสมุทรสาคร เป็นมะพร้าวพันธุ์ต้นเตี้ย มีลักษณะผลกลมรี ก้นเป็นจีบ 3 จีบ เปลือกสีเขียว เนื้อมีความเหนียวนุ่ม น้ำมะพร้าวมีรสหวานและกลิ่นหอมคล้ายใบเตย ถือว่าเป็นสินค้าที่มีชื่อเสียงในระดับประเทศ นอกจากมะพร้าวและก็ยังมีลำไย ซึ่งเป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ตัวใหม่ของจังหวัดสมุทรสาคร นั่นก็คือ “ลำไยพวงทอง บ้านแพ้ว”

ถ้าพูดถึงลำไย ส่วนมากเราก็จะนึกถึงผลไม้ทางภาคเหนือกันเป็นส่วนใหญ่ แต่ปัจจุบัน ลำไยพวงทองบ้านแพ้ว ถือเป็นลำไยที่ได้รับ GI คือ สินค้าบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ ลำไยพวงทองบ้านแพ้ว ตามข้อมูลคือ ลำไย สายพันธุ์พวงทอง (Banphaeo Phuang Thong Longan และ/หรือ Lamyai Phuang. Thong Banphaeo) มีแหล่งกำเนิดมาจากภาคเหนือ ซึ่งในภาคเหนือไม่นิยมปลูก และมีเกษตรกรบ้านแพ้วนำมาปลูก พบว่ามีผิวเปลือกเรียบสีน้ำตาลอ่อน ผลค่อนข้างเบี้ยวเมล็ดขนาดเล็ก เนื้อหนา แห้ง ไม่แฉะ เนื้อใสจนเห็นเมล็ด มีรสชาติกรอบหวาน ซึ่งแตกต่างจากผลผลิตที่พบในท่างภาคเหนือ พบมากที่อำเภอบ้านแพ้ว และอำเภอกระทุ่มแบน

นอกจากสินค้าที่บ่งชี้ทางภูมิศาสตร์แล้ว สินค้าที่นอกเหนือจากนี้ที่ชมรมคนหัวใจเพชรชุมชนหนองสองห้อง ได้ยึดถืออาชีพเดิมกันมาอยู่แล้ว ก็จะมีสินค้าทางเกษตรกรรม ได้แก่ กล้วยไข่ ฝรั่ง มะม่วง ซึ่งสินค้าเกษตรในชุมชนหนองสองห้อง

พื้นที่ของชุมชนหนองสองห้อง เป็นพื้นที่ทำเกษตรกรรมมาแต่เดิม ส่วนใหญ่อาชีพของคนที่นี่จึงเป็นการทำเกษตร และเป็นเจ้าของพื้นที่เอง เรียกได้ว่า ปลูกเอง ทำเอง ขายเอง ป้าพิน ได้เล่าขยายความของการปลูกเองของที่นี่และยกตัวอย่างคือ วิถีเกษตรกรรมของแต่ละครอบครัว ก็จะมีขนาดพื้นที่แปลงหลากหลายกันไป โดยเฉลี่ยแต่ละครอบครัวไม่ต่ำกว่า 5 ไร่ ซึ่งแน่นอนว่าส่วนใหญ่แล้วจะปลูกมะพร้าวน้ำหอม และเมื่อถึงกระบวนการเก็บเกี่ยว ก็จะมีกระบวนการในการเก็บเกี่ยวโดย มีพ่อค้ามารับซื้อถึงที่ คนที่มารับซื้อก็จะมาตัดเอง ซึ่งก็จะใช้ภูมิปัญญาและข้อมูลทางวิชาการกับประสบการณ์ ว่า ถ้าสังเกตดูจากภายนอก ก็สามารถรู้ได้เลยว่า มะพร้าวสมามารถตัดได้ ถือว่า มะพร้าวบ้านแพ้ว เป็นสินค้าทางการเกษตรที่มีชื่อเสียง และขายดี สร้างรายได้อันดับต้นๆให้คนในพื้นที่ ซึ่งอาชีพเหล่านี้สามารถสร้างรายได้ให้กับคนในชุมชน ได้เลี้ยงปากเลี้ยงท้องและครอบครัวได้

เมื่อวัยรุ่นบ้านแพ้ว
สนใจเรื่องเกษตร
และท่องเที่ยวชุมชน

กลุ่มคนรุ่นใหม่ในพื้นที่กลับมาทำเกษตรกรรมนั้น ก็มีจะพบเป็นบางพื้นที่จะเห็นว่า กลุ่มวัยรุ่นบ้านแพ้ว ที่ผันตัวเองกลับมาทำอาชีพเหล่านี้ก็จะทำในส่วนของอื่นๆที่ไม่ใช่เพียงเกษตรกรรมเพียงอย่างเดียว โดยมีการทำเรื่องการท่องเที่ยวเข้ามาเกี่ยวข้อง เช่น การล่องเรือล่องเรือคลองดำเนินสะดวก และการศึกษาประวัติศาสตร์ในชุมชน

ป้าพิน ยกตัวอย่างจากเคสตัวเอง ที่เป็นคนสมุทรสาครตั้งแต่กำเนิด สถานที่มีชื่อเสียงต่างๆ เช่น ศาลพันท้ายนรสิงห์ กว่าจะได้ไปก็อายุเยอะแล้ว ช่วงนั้นก็ได้ไปเรียน ทำงาน นอกพื้นที่ จนถึงช่วงหนึ่งก็ได้กลับมาใช้ชีวิตอยู่กับชุมชน มีอาชีพ มีครอบครัว แล้วก็ยังไม่เคยไปศาลพันท้ายนรสิงห์ จึงมีความคิดว่า อยากให้ลูกหลาน ได้มีโอกาสเรียนรู้ ศึกษาประวัติศาสตร์ในพื้นที่ด้วย นอกจากการเที่ยวชมสวนมะพร้าวแล้ว จึงเริ่มต้นออกแบบเส้นทางท่องเที่ยวรอบๆแบบ On day trip ด้วย

การเข้ามาของ “เส้นทางท่องเที่ยววิถีชุมชน ปลอดเหล้าปลอดภัย” ที่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติ ป้าพินเล่าว่า เริ่มต้นจากคุณวิญญู ศรีศุภโชค ได้นำนักท่องเที่ยวต่างชาติ ผ่านการงานท่องเที่ยวปลอดภัย วัฒนธรรมสร้างสุขมา แวะที่ชุมชนหนองสองห้อง แล้วก็ไปต่อสถานที่ใกล้ แบบวันเดียวจบ ได้แวะเที่ยวชมสวนลำไย ซึ่งลำไยกำลังออกผลผลิตพอดี โดยสิ่งที่นักท่องเที่ยวต่างชาติสนใจมากที่สุด คือ “มะพร้าว” โดยสนใจวิธีการกว่าจะได้กินใน 1 ลูกนั้น มีกระบวนการอย่างไรบ้าง ซึ่งมีขั้นตอน และต้องใช้เวลารอ นอกจากนี้ก็จะมีอาหารท้องถิ่นในชุมชน

อาหารจากชุมชน
แต่! ผัดกระเพรา
เมนูยอดฮิตที่ฝรั่งสนใจ

ที่ชุมชนหนองสองห้อง ถือว่าเปิดโอกาสให้ทุกคนได้เป็นพ่อครัวแม่ครัวทำการปรุงเมนูผัดกระเพรากันเองอย่างสนุกสนาน และก็สามารถกินได้จากที่เราปรุงกันเอง ซึ่งทำให้มีความน่าสนใจและชื่นชอบ แต่ก็ยังมีเมนูอื่นๆ ถ้าอยากจะทำหรือชอบเมนูอะไรก็หามาปรุงได้ นอกจากนี้ยังมีสินค้าชุมชนที่เป็นผลิตจากเกษตรกรรม นำมาแปรรูป วุ้นลำไย วุ้นกะทิ วุ้นกะทิแป้งเปล่า และเมื่อฤดูกาลของกล้วยไข่ ก็จะมีกล้วยไข่แปรรูป

หากการประยุกต์ทางด้านอาหารแบบฟิวชั่น ทั้งรสชาดและวัตถุดิบจากท้องถิ่น ทั้งอาหารหวานและอาหารคาว ที่นี่ก็มี แกงเขียวหวานกล้วยไข่ อีกเมนูก็คือ แกงเขียวหวานกุ้งใส่ลำไย ทำเอาหิวและอยากลิ้มลองเมนูที่นี่สักครั้ง

จากชุมชนถึงคน
ที่จะเป็นหัวใจเพชร

“ป้าพิน” เท้าความการขับเคลื่อนงานในจังหวัดสมุทรสาคร สิ่งที่ได้สัมผัสกับคนที่มีอาการจากสุรา ทำให้เราได้เข้าใจชีวิต เริ่มแรกของเขาอาจจะพลาดไป ที่นี่มีเคสถึงแบบว่าไปดื่มจนแบบหัวราน้ำ จนกระทั่งได้ทำโครงการงดเหล้า และขับเคลื่อนงานในชุมชนกับภาคีที่เกี่ยวข้อง เสียงสะท้อนจากผู้เข้าร่วมหลายคนก็ลองเข้าร่วมโครงการ และลองปรับตัว พบว่าผู้เข้าร่วมสามารถที่จะมีวิถีชีวิตที่ดีขึ้น ปัญหาที่พบนั้นมีมากมาย เงินทองไม่มีเ มากันหัวลาน้ำ ครอบครัวแตกแยก ยกตัวอย่างลุงยอม (นายพยอม รักษา) คนหัวใจเพชรชุมชนหนองสองห้อง ตอนนี้ก็สามารถปรับเปลี่ยนพฤติกรรมจากที่ต้องนำเงินไปซื้อสุรา เริ่มเก็บเงินมาปลูกบ้านและใช้ชีวิตแบบพอเพียง

หลังจากนั้นลุงยอมก็ไปชักชวนคนอื่นๆเข้ามาทำกิจกรรมกับเครือข่ายงดเหล้าจังหวัดสมุทรสาคร ทางเครือข่ายก็ประคับประคอง  ค่อยๆปรับพฤติกรรม และติดตามผล ไม่ได้ทิ้งหรือปล่อยให้ไปใช้ชีวิตเอง ซึ่งหากไม่ติดตามผล ผู้เข้าร่วมอาจจะหันกลับไปดื่มอีก ซึ่งการติดตามผล ก็เหมือนการไปเยี่ยม ทำให้เขามีกำลังใจที่จะลด ละ เลิก เหล้าต่อ และประเมินอาการของแต่ละคนเป็นรายๆไป และเมื่อเข้าสู่กระบวนการคนหัวใจเพชรแล้ว ก็จะขยายผลมาสู่การสร้างอาชีพของคนหัวใจเพชรตามที่ได้กล่าวถึงในบทความข้างต้น

ถึงแม้ว่าการทำงานในสถานการณ์การแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสโควิด-19 ซึ่งจังหวัดสมุทรสาครเป็นพื้นที่สีแดงเข้ม มีการแพร่ระบาดที่รุนแรง คณะทำงานจังหวัดสมุทรสาครก็มีวิธีกี่ปรับลงพื้นที่เท่าที่จำเป็น ใช้เครื่องมือสื่อสารกันมากขึ้น แม้หลายคนจะไม่ถนัดเรื่องเทคโนโลยีก็ตาม ก็ยังให้คนรุ่นใหม่ที่เข้าใจการใช้งาน อย่าง ลูกหลาน เข้ามาช่วยเรื่องการประชุมผ่านโปรแกรม ZOOM หรือใช้เทคโนโลยีที่ไม่ยุ่งยากมากนักในการทำงาน เช่น วีดีโอคอล เพื่อไม่ให้งานชะงัก แม้จะเดินได้ช้าแต่จะไม่หยุดนิ่งอยู่กับที่ ทำให้เครื่องมือในการทำงานของชุมชนคนสู้เหล้าและชมรมคนหัวใจเพชรในช่วงสถานการณ์โควิด-19 กลายเป็นเครื่องมือหลักในการทำงาน

นอกจากในส่วนของชุมชนหนองสองห้อง อำเภอบ้านแพ้วแล้ว ในส่วนของพื้นที่อื่นๆของสมุทรสาคร ก็มีการเชื่อมโยงชุมชนอื่น เชิญชวนการทำงานกัน โดยเฉพาะอำเภอเมือง และทางฝั่งโซนทะเล ก็จะมีสินค้าชุมชนเป็นกะปิ นอกจากนี้สมุทรสาครยังมีนาเกลือที่ขึ้นชื่อ หลายภาคส่วนของของจังหวัดและทางภาคี ก็มีการสนันสนุนการอนุรักษ์อาชีพทำนาเกลือไว้ให้เป็นที่เรียนรู้กับคนทั้งในจังหวัด และผู้ที่สนใจ รวมถึงเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ศูนย์การเรียนรู้การทำนาเกลือ ที่สามารถสร้างเส้นทางท่องเที่ยวได้